105 год з дня нараджэння Алены Аладавай (дапоўнена)

105 год з дня нараджэння Алены Аладавай (дапоўнена)
105 год з дня нараджэння Алены Аладавай (дапоўнена)

Алена Васільеўна Аладава (22 мая 1907, Пружаны - 29 мая 1986, Мінск) — мастацтвазнаўца, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі, дырэктар Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў 1944—1977 гадах.

Біяграфія

Нарадзілася ў 22 мая 1907 года ў Пружанах, у сям’і настаўнікаў гарадской чатырохкласнай школы Васіля Ісаевіча Пука (1882–1931) і Алены Сільвестраўны Пук (Карпызавай) (1885–1925).. У 1916 годзе бацька Алены Васіль Пук быў прызначаны інспектарам Парыцкага павета Бабруйскай акругі, дзе займаўся педагагічнай дзейнасцю да 1927 года . У 1922 годзе Алена скончыла Парыцкую школу другой ступені. У 1925 годзе яе маці памірае. Бацька ажаніўся другі раз, і сям'я пераязджае ў Жлобін, дзе бацька прызначаны на пасаду намесніка загадчыка чыгуначнай школай-дзевяцігодкай. 27 жніўня 1930 года бацьку арыштоўваюць і расстрэльваюць у Оршы па абвінавачванні ў контррэвалюцыйнай дзейнасці. Рэабілітаваны пасля ХХ з'езду КПСС.

Маладыя гады

У 1921 годзе Алена становіцца адной з першых студэнтак толькі што адкрытага Белдзяржуніверсітэта, выбраўшы па сямейнай традыцыі спецыяльнасць педагога. З 1922 па 1928 вучылася на натуральна-гістарычным аддзяленні педагагічнага факультэта, адначасова працуючы ў Беларускім дзяржаўным музеі ілюстратарам. Настаўнікамі Алены ва ўніверсітэце былі вядомыя мастацтвазнаўцы М. Г. Сыркін і М. М. Шчакаціхін. Алена наведвае вячэрнюю працоўную студыю пры Доме Мастака па вул. Інтэрнацыянальнай у Мінску, дзе ў 1920-30 гадах выкладаў вядомы тады жывапісец Вячаслаў Руцай. З гэтых наведванняў пачаліся знаёмства з мастакамі і сур'ёзнае захапленне выяўленчым мастацтвам. Гэтаму спрыяла і арэнда жылля ў беларускага пейзажыста Уладзіміра Кудрэвіча.

У 1925 ў Алена ўпершыню спрабуе сябе ў якасці экскурсавода і кансультанта на Першай Усебеларускай мастацкай выставе. З гэтага ж часу выходзяць яе першыя друкаваныя публікацыі ў беларускай прэсе. Пад псеўданімам «Аглядач» друкуюцца яе першыя агляды ў часопісе «Прамень». У 1927 годзе Алена стала членам творчага аб'яднання «Літаратурна-мастацкая камуна», а затым і творчай групоўкі «Прамень» (1929—1932), з рэвалюцыйнай платформай так званых рэфарматараў мастацтва, якая была заснавана прафсаюзам работнікаў мастацтва, адукацыі і друку, у якую ўваходзілі Алексантэры Ахола-Вало, Аскар Пятровіч Марыкс і інш. У гэтым гуртку Алена і пачала працаваць як мастацтвазнаўца.

У студэнцкія гады Алена знаёміцца ​​і сябруе з кампазітарам Аладавым М. І., які прысвячае ёй некалькі рамансаў на вершы Янкі Купалы, Алексантэры Ахола-Вало, які вылепіў яе скульптурны партрэт і мастаком Міхаілам Філіповічам, якія падарылі ёй некалькі сваіх твораў. На Другой Усебеларускай мастацкай выстаўцы дэманстравалася яго карціна, якая належала Алене.

Пасля заканчэння Белдзяржуніверсітэта, у 1928 годзе, Алена выходзіць замуж за кампазітара М. І. Аладава. (Афіцыйна шлюб быў зарэгістраваны толькі ў 1943 годзе ў Саратаве). Сын Вальмен нарадзіўся ў 1930 годзе, сын Гяльмір ў 1933 годзе.

У 1937 годзе Алена Аладава стала навуковым супрацоўнікам групы па стварэнню першай у Беларусі Дзяржаўнай карціннай галерэі, якая адкрылася ў 1939 годзе. Дырэктарам быў прызначаны мастак-кераміст М. П. Міхалап. Галерэя арганізавала дзве буйныя мастацкія выставы, адна з якіх — на дэкадзе беларускага мастацтва ў Маскве ў 1940 годзе. За ўдзел у правядзенні выставы «Ленін і Сталін — арганізатары беларускай дзяржаўнасці», Алена была ўдастоена Ганаровай граматы Вярхоўнага Савета БССР. Да гэтага часу Алена ўжо вучылася на завочным аддзяленні мастацтвазнаўства Інстытута філасофіі, літаратуры і мастацтва імя Чарнышэўскага ў Маскве. Дыплом атрымаць не паспела з-за пачатку Вялікай Айчыннай вайны.

Вялікая Айчынная вайна

У лістападзе 1941 года Алена Аладава была эвакуяваная ў Саратаў, куды суправаджала творы з віцебскіх і мінскіх галерэй, якія ўдалося выратаваць. Там яна працягвала сваю дзейнасць у Мастацкім музеі імя Радзішчава А. М. да 1 студзеня 1944 года. Са жніўня 1944 года ўзначаліла ў Мінску Музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны і Дзяржаўную мастацкую галерэю, на базе якой быў створаны Дзяржаўны мастацкі музей БССР. У 1945 годзе нарадзілася трэцяе дзіця — дачка Радаслава.

Творчая дзейнасць

З канца 1940-х гадоў на працягу 30 гадоў Алена Аладава збірала для Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі шэдэўры рускага і беларускага жывапісу на прасторах усяго Савецкага Саюза і сумежных дзяржаў. Вяла перапіску з мноствам знакамітых мастацтвазнаўцаў, калекцыянераў, рэстаўратараў і мастакоў. У архіве захаваліся лісты Ігара Грабара, Вольгі Канчалоўскай, Веры Мухінай, Вітольда Бялыніцкага-Бірулі, Аляксандра Грубе, Міхаіла Керзіна, Марыі Максакавай, Іллі Зільберштэйна, Надзеі Хадасевіч-Лежэ і інш. З 1966 года Аладава — член праўлення Саюза мастакоў БССР. Узнагароджана званнем заслужанага дзеяча мастацтваў БССР, ордэнамі «Дружба народаў», «Знак пашаны» (двойчы), медалямі «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне», « За працоўную доблесць», «30 гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне», «За доблесную працу ў азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна», а таксама двума Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР, Ганаровымі граматамі Вярхоўных Саветаў Украіны і Літвы, медалём «За заслугі перад польскай культурай».

Працавала на пасадзе дырэктара Нацыянальнага мастацкага музея да 1977 года, пасля чаго перадала стырны кіравання свайму пераемніку Юрыю Аляксандравічу Карачуну і выйшла на пенсію, падчас якой працавала кансультантам музея, у пасадзе якога і пайшла з жыцця ва ўзросце 79 гадоў.

105 год з дня нараджэння Алены Аладавай (дапоўнена)

Нацыянальны мастацкі музэй, які ўзначальвала Алена Аладава

105 год з дня нараджэння Алены Аладавай (дапоўнена)

Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь на купюры наміналам адна тысяча беларускіх рублёў


Памяць аб Аладавай

У мэтах увекавечання памяці былога дырэктара Дзяржаўнага мастацкага музея Беларусі, заслужанага дзеяча мастацтваў БССР Аладавай Алены Васільеўны Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь пастанавіў ўсталяваць у 1998 годзе мемарыяльную дошку на будынку Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь па вул. Леніна, д. 20 у Мінску, дзе працавала А. В. Аладава. Урачысты акт ўстаноўкі бронзавай дошкі з барэльефным партрэтам Аладавай А. В. на будынак музея адбыўся 26 чэрвеня 1998 года. Аўтар — скульптар Іван Міско.

Да 100-годдзя з дня нараджэння Аладавай А. В. выпушчаны памятны мастацкі паштовы канверт з выявай будынка Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі і маркай з партрэтам Аладавай А. В., а таксама памятныя сярэбраныя манеты Нацбанка Рэспублікі Беларусь вартасцю 1 рубель і 10 рублёў з партрэтам Аладавай А. В.

105 год з дня нараджэння Алены Аладавай (дапоўнена)

Памятная манета наміналам 1 рубль, прысвечаная 100-годдзю з дня нараджэння Аладавай А. В.

105 год з дня нараджэння Алены Аладавай (дапоўнена)

Аладава Алена, манета 10 рублей, серабро

105 год з дня нараджэння Алены Аладавай (дапоўнена)

Канверт, выпушчаны Белпоштай да 100-годдзя з дня нараджэння Аладавай А. В.

105 год з дня нараджэння Алены Аладавай (дапоўнена)

Паштовая марка, выпушчаная Белпоштай да 100-годдзя з дня нараджэння Аладавай А. В.


26 кастрычніка 2007 года ў Пружанах (Брэсцкая вобласць) урачыста была адкрыта памятная дошка ў гонар 100-годдзя з дня нараджэння Алены Васілеўны Аладавай.

105 год з дня нараджэння Алены Аладавай (дапоўнена)


У Пружанах прайшло ранняе дзяцінства Аладавай, тут захаваўся будынак школы пачатку ХХ стагоддзя, дзе, магчыма, пазнаёміліся і настаўнічалі бацькі Аладавай з 1904 года.

105 год з дня нараджэння Алены Аладавай (дапоўнена)


Памятны знак быў устаноўлены на будынку архітэктурнага помніка сярэдзіны XIX стагоддзя музея-сядзібы “Пружанскі палацык”. Вельмі прыемна, што ініцыятыва належала мясцоваму кіраўніцтву і асабіста начальніку аддзела культуры Пружанскага райвыканкама Юрыю Міхайлавічу Котаву.

Адкрыццё праходзіла афіцыйна-ўрачыста. Былі запрошаны госці з Мінска: супрацоўнікі Нацыянальнага мастацкага музея (У.І. Пракапцоў, В.Ф. Баслык, С.А. Шукан, В.У. Вайцэхоўская, В.А. Архіпава, Дз.М. Казлоў) і родныя А.В. Аладавай.

Вядучай адкрыцця была дырэктар Цэнтральнай бібліятэчнай сістэмы Пружанскага раёна Наталля Канстанцінаўна Супрыновіч. Словы пашаны выказалі: першы намеснік старшыні Пружанскага райвыканкама Мікалай Пятровіч Кудравец, дырэктар Нацыянальнага мастацкага музея Уладзімір Іванавіч Пракапцоў, які падараваў райвыканкаму, бібліятэцы і “Пружанскаму палацыку” кнігу пра Аладаву і апошнія музейныя выданні.

Шчырыя словы падзякі прагучалі ад дзяцей Аладавай архітэктара Вальмена Мікалаевіча Аладава і музыказнаўцы і выкладчыка Радаславы Мікалаеўны Аладавай.

Дырэктар “Пружанскага палацыка” Юрый Сяргеевіч Зялевіч, а потым Леанід Міхайлавіч Несцярчук (кандыдат гістарычных навук, галоўны спецыяліст па ахове гісторыка-культурнай спадчыны Брэсцкай вобласці, старшыня грамадскага аб’яднання імя Тадэвуша Касцюшкі) падкрэслілі значнасць падзеі і неабходнасць ажыццяўлення рознабаковых марапрыемстваў па ўшанаванню памяці знакамітых асоб Беларусі не толькі ў сталічным асяродзі, а па ўсёй рэспубліцы.

Пасля ўрачыстага адкрыцця мемарыяльнай дошкі ў гасцінай зале “Пружанскага палацыка” адбыўся канцэрт, у якім выступілі камерны хор выкладчыкаў Пружанскай школы мастацтваў імя Рыгора Раманавіча Шырмы пад кіраўніцтвам Якава Сямёнавіча Малайчука, камерны аркестр навучэнцаў гэтай школы і асобныя вучні і выкладчыкі з музычнымі кампазіцыямі XIX–XX стагоддзя. Музыка для сям’і Аладавых мела выключную ролю. Муж Аладавай Мікалай Ільіч (1890–1972) – вядомы беларускі кампазітар. Для гасцей урачыстасці была праведзена экскурсія па экспазіцыі “Пружанскага палацыка” і па гораду.

Крыніцы: Вікіпедыя

Вікіпэдыя

Сайт нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь

Новости из этой категории

6 Комментариев

  • 22.05.2012
    20:50
    Хмара

    Добры артыкул, але ... няма ўспаміну пра шыльду на Пружанскім палацыку, якую таксама ўсталявалі на 100-годдзе!

  • 23.05.2012
    07:33
    Зьміцер

    Цитата: xmapaДобры артыкул, але ... няма ўспаміну пра шыльду на Пружанскім палацыку, якую таксама ўсталявалі на 100-годдзе!Дзякуй, дадаў. Але гэтая інфармацыя цягнула на асобную навіну і Вы маглі самастойна яе дадаць на сайт, а тое ўжо ўсе разляніліся дадаваць навіны - на галоўнай старонцы толькі мае навіны. А што калі мне ды fals'у надакучыць гэтым займацца - сайт можна будзе зачыняць?

  • 23.05.2012
    10:15
    Mixey

    Цитата: ZmicierА што калі мне ды fals'у надакучыць гэтым займацца - сайт можна будзе зачыняць?Если посмотреть на количество публикаций за весь период жизни портала, то вы ещё не первые. Кто-то приходит, кто-то уходит, кто-то станется в нас)На данный момент за месяц всего несколько новостей публикуются другими пользователями.

  • 23.05.2012
    10:49
    Зьміцер

    Цитата: MixeyНа данный момент за месяц всего несколько новостей публикуются другими пользователями.Вот и плохо. Такое ощущение, что либо новости вообще никому не нужны либо просто всем стало удобно, что сторонние люди пишут, а администрация отдыхает. Ведь раньше редакторы не брезговали даже эксклюзивные фотоотчёты с различных мероприятий Пружан делать...

  • 23.05.2012
    11:37
    Автолюбиьель

    Её отца расстреляли в 1930 году, а она после этого выставку организовывала: "Ленин и Сталин - организаторы белорусской государственности" ???"За ўдзел у правядзенні выставы «Ленін і Сталін — арганізатары беларускай дзяржаўнасці», была ўдастоена Ганаровай граматы Вярхоўнага Савета БССР."

  • 23.05.2012
    13:33
    Mixey

    Zmicier,Оффтопим. Год назад я был обычным юзером, не знакомым с кем-либо из администрации, благодаря фотоотчётам дали журналиста, позже наградили полномочиями главного редактора. Ни для кого не секрет, что за администрирование финансовой выгоды не имеем. Портал сделан не для коммерческой цели.Что касается фотоотчётов этого года, то просто не могу вспомнить грандиозных мероприятий за это время. Может летом будут... В прошлом году один за одним проходили необычные. День победы к примеру по прошлогоднему сценарию писаный, ни одной фотки даже не сделал сейчас против 700 того года.